Geleceğin okulu ve eğitimde yeni nesil dönüşüm paradigmaları uzmanlarca tartışmaya açıldı

OECD’NİN 2020 TARİHLİ EĞİTİMİN GELECEĞİNE DÖNÜŞ

OECD’nin Okullaşmaya Yönelik Dört Senaryosu (Back to the Future of Education: Four OECD Scenarios for Schooling) raporunda ele alınan dört senaryodan ilki, teknoloji öğrenmeyi kişiselleştirse bile mevcut sistemin temel yapısı korunarak örgün eğitime katılım artabilir, böylece okullar genişleyebilir. İkincisi eğitimin aile, özel kuruluşlar, dijital platformlar gibi dış sağlayıcılara devredilerek evde eğitimin yaygınlaşması söz konusu olabilir. Üçüncüsü, okulların varlığını koruyarak çevreyle bütünleşik öğrenme merkezlerine dönüşmesi mümkün olabilir. Dördüncüsü ise öğrenme her zaman her yerde gerçekleşerek örgün ve algın öğrenme ortamlarının arasındaki ayrım zayıflayabilir. En olası senaryo ise bu dördünün iç içe geçmesi olabilir.

GELECEĞİN OKULLARINDA VE BU EKOSİSTEMİN PAYDAŞLARINDA NELER DEĞİŞEBİLİR?

Az önce bahsettiğimiz gibi, kişiye özel öğrenme hızına uygun öğrenme ortamı tasarımları olacak. Çünkü artık her zihnin kendi nöral ritmini yakalamak için uygun teknolojiye sahibiz.

Öğrencinin zaman harcayacağı görevler ve geliştirmesi gereken beceriler farklılaşacak. Öğrencinin bugün de önem verdiğimiz ancak gelecekte olmazsa olmaz olarak geliştirmesi beklenen becerileri eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, iletişim, klasik okuryazarlığın ötesinde dijital okuryazarlık, finansal okuryazarlık, değişimle başa çıkmada dayanıklılık, etik yargı, güvenilir olanı seçme, farklı görüşlerle çalışma, belirsizlik içinde yön bulma, problemleri işbirlikli çözme gibi beceriler olurken; öğrenciden beklenen ödevler bir kaynağı araştırıp özet çıkarmanın ötesine geçerek yerel sorunların çözümü, veri analizi, toplumsal organizasyonlar gibi görevler olacaktır. Bireyselleştirme ön plana geçecek, ancak bu, izolasyon anlamına gelmeyecek; tam tersine, işbirlikli çalışmalar sosyalleşmenin gereği haline gelecek.

Öğrenci ile ilişkilerini yeniden kurması ve karar mekanizmalarını yeni paradigmalarla uyumlu hale getirmesi gerekecek. Öğretmenin teknoloji desteği ile beraber yüklendiği bazı idari yüklerinden kurtulması söz konusu iken, yeni düzen için daha insani yeni talepleri yönetmede zaman yönetimi becerisine ihtiyacı olacak.

Bugün bile öğretmen rolündeki değişimin bilgi kaynağı odağından kaydığını görebiliyoruz. Öğretmen rollerinin öğrenmeyi tasarlayan, koç, sorgulama rehberi vb.ne evrileceği öngörülüyor. Öğretmenin rolü öğrencinin bireyselleşme süreci ile sosyalleşmesini dengelemede ortaya çıkacak. Gelecekteki öğretmen, bugün olduğu gibi öğrenmeye anlam kazandıran kişi olmaya devam edecek; “anlam mentoru” hâlini alacak.

Yurt dışında K12 olarak ifade edilen (kindergarten) okul öncesi ve 12’nci sınıfa kadar örgün öğretimi ifade eden okullar, artık bu klasik anlayışın dışına çıkarak yaşam boyu öğrenmeyi destekleyecek şekilde çevredeki öğrenci, aile, yetişkin öğrenen, işveren, üniversite ve derneklerin öğrenmek üzere bir araya geldiği topluluk öğrenme merkezlerine dönüşecek. OECD’nin 2020 tarihli raporunda eğitimin geleceği “mevcut okullara daha fazla teknoloji eklemekten ibaret değil; öğrenmenin nerede, kimlerle, nasıl ve hangi amaçlarla gerçekleştiğini yeniden düşünmeyi gerektirir” şeklinde özetleniyor. Okullar, öğrencilerin ortak yaşam hakkında deneyim kazandığı kamusal alanlar; dört duvarla sınırlı kalmayıp dijital ağlarla yayılan sosyal laboratuvarlara dönüşmeleri için engel kalmadı.

Günümüzün katı, tek tek verilen ve zaman çizelgesine sıkı sıkıya bağlı derslerinin, birbirinin içinde yer alan öğrencinin kendi çevresi ile uyumlu, bireysel ihtiyaçları göz önünde bulundurulan “bağlantılı” müfredata evrileceğini ve disiplinler arası projelerle etik, iklim, teknoloji gibi konu başlıklarının ele alınabileceğini ifade edebiliriz. Müfredatın uygulanmasında bu esnekliğe öğrencinin uyum sağlamasında öğretmenin rolü ortaya çıkacaktır.

Klasik çoktan seçmeli sorulara veda edeceğimiz öngörülüyor. Öğrencinin kendi el yazmalarını değerlendirebileceğimiz sistemlerin güvenirlik sorunlarına yönelik çözümler üretildikçe, gerçek dünya görevleri, projeler, öğrenmenin ispatına yönelik çalışmalar kendilerini belli etmeye başladı ve bu süreçler gelişerek devam edecek. Ölçme ve değerlendirmenin gelecekte ele alması gereken hususlar arasında mahremiyet, şeffaflık ve göstergelerin nasıl ölçüleceği gibi unsurlar sıralanabilir.

Gözlük, bilgisayar vb. teknolojik aletlerin ne olduğundan bağımsız olarak öğrenmeyi destekleyici çok sayıda yeni aygıt/sistem elbette gelişecek. Ancak asıl dönüşüm bu “yeni” aygıt/sistemlerin pedagojiye yansımaları olacak. Teknoloji kişiselleştirilmiş öğrenmeyi ve sürekli değerlendirmeyi destekleme rolünü üstlenir.

Eğitim alanında hükümetlerin/devletlerin asıl yarışı, öğrenciler/bireyler arasındaki sayısal uçurum denilen teknoloji sahipliği/erişilebilirliği ve bunların okuryazarlığı açısından herkese eşitliğin sağlanmasını garanti etmek olacak. Burada erişim dışında kalite ve çocuk hakları da devreye girecek.

Bugün iş saatlerinde daha kısa süreli çalışma modellerini deneyen ülkelerin varlığı önümüzdeki yıllarda okullarda da kendini gösterecek ve iş, okul (eğitim) ve boş zaman sınırları sessizce kaybolacak.

Sonuç olarak, okullar bilgiye dayalı diploma veren kurumların ötesine geçerek, belki de okulların değeri hiç olmadığı kadar hissedilir hâle gelecek. Yeni okul sistemleri “yetkinlik/yeterlik” belgeleyiciliği, sosyalleşme merkezleri ve yurttaşlık bilinci oluşturma için zemin teşkil edecekler. Okullar bir yandan başarıyı yalnızca cihaz, bağlantı veya sınav puanıyla değil, her öğrencinin nitelikli öğrenmeye, öğretmene ve güvenli dijital imkânlara erişimiyle olanak sağlayacak merkezler haline dönüşürken, öğrenci gizliliği, algoritmik önyargı ve yapay zekânın uygun kullanımı konusunda güçlü güvenlik önlemlerine ihtiyaç duyacak. Eğitim dönüşümünün belirleyicisi yalnızca teknoloji kaynaklı olmayacak, okulların gelişen kaynakları, öğretmenlerin mesleki gelişimi, veri ve mahremiyet kuralları, müfredatın neye değer verdiği ve her çocuğun dijital imkânlara erişimi olacak. Okulların kendilerini bu yeni düzene hazır hale getirecekleri acil durum eylem planlarını şimdiden geliştirmeye başlamaları, çocuklarımızın geleceği açısından elzemdir.